Analiza Bi Consultinga pokazala rast ženskog preduzetništva treću godinu zaredom
Nikolić: Žene vode gotovo trećinu preduzeća, ali ostvaruju manje od petine prihoda
Žensko preduzetništvo u Crnoj Gori bilježi rast treću godinu zaredom, ali povećanje broja preduzeća još ne prati njihov udio u ukupnim prihodima i zaposlenosti, pokazuje analiza koju je Ratko Nikolić, glavni analitičar BI Consultinga, predstavio na TWBM Empower Forumu 2026 „Od vidljivosti do konkretne podrške ženama u biznisu“, održanom u Podgorici u organizaciji Top Women Business Montenegro (TWBM).
Prema podacima koje je predstavio Nikolić, od ukupno 35.744 registrovanih preduzeća u Crnoj Gori u 2025. godini 10.152 bilo je u vlasništvu žena ili su njima upravljale žene. To je rast od 9,01 odsto u odnosu na 2024. godinu. Udio ženskih preduzeća u ukupnom broju kompanija iznosio 28,33 odsto. Od ukupnog broja ženskih preduzeća 7.182 su u vlasništvu žena, dok 2.970 vode žene.
„Treću godinu zaredom bilježimo rast, tako da možemo da govorimo o čvrstom trendu. Približavamo se trećini ženskih preduzeća od ukupnog broja registrovanih preduzeća u Crnoj Gori“, naveo je Nikolić.
Međutim, brojnost ne znači i jednaku ekonomsku snagu ženskih preduzeća. Njihov udio u ukupnim prihodima iznosio je 17,67 odsto, što je, prema Nikolićevoj ocjeni, pokazatelj da su žene i dalje dominantno zastupljene u mikro i malim biznisima.
Slična situacija je i na tržištu rada. Udio zaposlenih u ženskim preduzećima blago je smanjen sa 20,67 na 20,13 odsto. Nikolić, međutim, smatra da se taj podatak ne može tumačiti kao najava negativnog trenda, imajući u vidu rast ovog parametra kroz prethodne godine.
Trgovina prednjači, Podgorica poslovni centar
Struktura ženskog preduzetništva pokazuje da je trgovina i dalje najzastupljenija djelatnost, pa je u tom segmentu u 2025. godini bilo 2.313 preduzeća u vlasništvu ili pod upravljanjem žena. Značajno učešće imaju i stručne, naučne i tehničke djelatnosti, u kojima je evidentirano 1.808 preduzeća, zatim usluge smještaja i ishrane sa 1.018, kao i ostale uslužne djelatnosti sa 821 preduzećem.
Geografska raspodjela pokazuje snažnu koncentraciju poslovanja u centralnom dijelu zemlje. U Podgorici je registrovano 3.567 ženskih preduzeća, odnosno oko 35 odsto njihovog ukupnog broja. U centralnom regionu evidentirana su 4.632, dok je na jugu registrovano 4.510 ženskih preduzeća.
„Na sjeveru ih je 1.010, što predstavlja blagi pad od 0,19 odsto u odnosu na 2024. godinu“, kazao je Nikolić, navodeći da taj podatak prati generalnu sliku sa ukupnim brojem preduzeća u sjevernom regionu.
Govoreći o efektima postojećih mjera podrške, Nikolić je ocijenio da trogodišnji rast ukazuje na određene pozitivne pomake, ali da ostaje pitanje da li su sadašnji modeli dovoljni i da li ih treba dodatno unaprijediti.
Nikolić je na događaju saopštio da bi zbog procesa „prečišćavanja“ Centralnog registra privrednih subjekata, u skladu sa novim Zakonom o privrednim društvima, naredni izvještaj mogao pružiti realniju sliku broja aktivnih preduzeća.
„Imaćemo konkretnije podatke nego sada s obzirom na stanje registra. Nadamo se i vjerujemo da će podaci pokazati veći broj aktivnih ženskih preduzeća“, rekao je Nikolić.
UNDP analiza: Prepreke počinju prije odlaska u banku
Dok analiza BI Consultinga prikazuje obim, strukturu i ekonomski položaj ženskih preduzeća u Crnoj Gori, istraživanje Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) fokusirano je na prepreke u preduzetničkom ekosistemu, pristup finansiranju, društvene norme i mogućnosti za razvoj ženskog biznisa.
Preliminarne nalaze rodne analize preduzetničkog ekosistema predstavila je Bojana Tomović, projektna analitičarka Klastera za rodnu ravnopravnost UNDP-a. Istraživanje obuhvata 300 firmi u šest ekonomija Zapadnog Balkana, a anketirano je približno 1.000 građanki i građana uzrasta od 15 do 65 godina.
Tomović je kazala da Crna Gora, prema predstavljenim nalazima, ima najveće učešće žena u radnoj snazi u regionu, oko 57,7 odsto, ali i najveći jaz u zaradama. Istraživanje pokazuje da su ženska preduzeća u prosjeku mlađa i manja od preduzeća u vlasništvu muškaraca. Prosječna starost ženskih firmi iznosi 10,2 godine, u poređenju sa 17,7 godina kod muških.
Žene su češće vlasnice mikropreduzeća, ali istovremeno češće zapošljavaju druge žene. Iako firme prijavljuju rast poslovanja, veći broj zaposlenih izraženiji je kod preduzeća u vlasništvu muškaraca.
Tomović je ukazala da se jedan od razloga može tražiti u načinu organizacije ženskih biznisa, u kojima preduzetnice često istovremeno preuzimaju više zaduženja – računovodstvo, planiranje, marketing i druge poslovne funkcije. Takav obrazac, prema njenim riječima, povezan je i sa rodnim očekivanjima da žene treba da obavljaju više poslova istovremeno, što se prenosi i na organizaciju njihovih preduzeća.
Istraživanje je pokazalo i da je svega 33 odsto ankretiranih ženskih preduzeća u Crnoj Gori apliciralo za kredit. Nijednom od tih preduzeća zahtjev nije odbijen, ali nijedno nije koristilo kreditne linije namijenjene ženskom biznisu.
„Obeshrabrivanje žena da započnu biznis dešava se mnogo prije nego što dođu kod kreditnog savjetnika u banci i budu odbijene“, kazala je Tomović.
Dok muškarci češće navode nepovoljne kreditne uslove i stroge zahtjeve za kolateral kao prepreke, žene ukazuju na nedostatak konkretnih finansijskih proizvoda prilagođenih njihovim preduzećima i na percepciju da se njihovi biznisi smatraju rizičnijim.
Na važnost usluga brige, poput vrtića, podrške u brizi o starijima i produženog boravka za djecu, kao mjere koje bi mogle pomoći ženama da pokrenu i razvijaju biznis, ukazuje 12 odsto anketiranih firmi, 63 odsto eksperata i 82 odsto građanki i građana u regionu.
Tomović je zaključila da društvene norme predstavljaju jednu od ključnih prepreka ženskom preduzetništvu, zbog čega podrška ne bi trebalo da se ograniči samo na obuke i finansijske podsticaje, već da obuhvati i uslove koji ženama omogućavaju da održe kontinuitet poslovanja.
